Özel IP Adresleri: 192.168.x.x, 10.x.x.x ve 172.16.x.x Ne Demek?

Bilgisayarınızda IP adresinize baktınız ve 192.168.1.35 gördünüz. Sonra bir siteye "IP adresim ne?" diye sordunuz ve bambaşka bir sayı çıktı. İkisi de doğrudur. Birincisi ev ağınızın içindeki adresinizdir, ikincisi internetteki adresiniz. Genel ve yerel adres farkını IP adresi nedir yazımızda anlattık. Bu yazıda yerel tarafta karşınıza çıkan sayıların ne anlama geldiğine, yani özel adres aralıklarına odaklanıyoruz. Geçen terimlerin kısa açıklamaları için internet terimleri sözlüğümüze bakabilirsiniz.

Özel IP adresi ne demek?

İnternette kullanılan her genel IPv4 adresi dünyada tek olmak zorundadır. Ancak IPv4 adres sayısı sınırlıdır ve her telefona, yazıcıya, akıllı ampule ayrı bir genel adres vermek mümkün değildir. Bu sorunu çözmek için internet standartlarında bazı adres blokları "yalnızca iç ağlarda kullanılsın" diye ayrılmıştır. Bu bloklardaki adreslere özel IP adresi denir.

Özel adreslerin üç temel özelliği vardır:

• Kimseden izin almadan kullanılır. Her ev, her şirket bu aralıkları kendi içinde serbestçe dağıtabilir.
• İnternette yönlendirilmez. İnternetteki yönlendiriciler bu adreslere giden trafiği taşımaz. Bir özel adres internete ancak modemde genel adrese çevrilerek çıkar. Bu çeviriye NAT (ağ adresi çevirisi) denir.
• Tekrar tekrar kullanılabilir. Sizin evinizde 192.168.1.35 olan adres, komşunuzun evinde de, İstanbul'daki bir kafede de aynı anda kullanılabilir. Ağlar birbirinden ayrı olduğu için çakışma olmaz.

Üç özel aralık: 10, 172.16 ve 192.168

Yerel ağlar için ayrılmış üç IPv4 bloğu vardır. Bu aralıklar RFC 1918 adlı standart belgesinde tanımlanmıştır. Aralarındaki fark, içlerine kaç adres sığdığıdır.

Tablodaki "/8", "/12" gibi ekler, adresin ne kadarlık bir blok olduğunu gösterir. Bu gösterimi alt ağ maskesi nedir yazımızda anlattık.

En sık yapılan hata 172 ile başlayan her adresi özel sanmaktır. Yalnızca 172.16 ile 172.31 arası özeldir. Örneğin 172.217.x.x gibi bir adres internette kullanılan genel bir adrestir.

Diğer özel anlamlı adresler

Üç temel aralığın dışında, ayarlarda veya hata ekranlarında görebileceğiniz başka ayrılmış bloklar da vardır. Bunlar da internette genel adres olarak kullanılmaz, ama her birinin ayrı bir görevi vardır.

169.254 ile başlayan adres bir arıza işaretidir; diğer iki blok ise normal çalışmanın parçasıdır. 100.64 adresini genellikle bilgisayarınızda değil, modeminizin durum sayfasındaki WAN (internet) adresi satırında görürsünüz.

Modemler neden 192.168.1.1 veya 192.168.0.1 kullanır?

Ev modemlerinin büyük kısmı fabrikadan 192.168.1.x veya 192.168.0.x ağıyla çıkar ve modem kendine bu ağın ilk adresini, yani .1 ile biteni alır. Bunun teknik bir zorunluluğu yoktur; üreticilerin yıllardır kullandığı bir alışkanlıktır. Bu seçimin birkaç pratik sebebi vardır:

• 192.168 aralığı ev için yeterince büyüktür. Tek bir 192.168.1.x ağına 250'den fazla cihaz sığar. Bir evde bu sayıya yaklaşmak zordur.
• Kolay hatırlanır. Kurulum kılavuzları, teknik destek ekipleri ve kullanıcılar aynı adresi kullanınca yardım almak kolaylaşır.
• Kurumsal ağlarla çakışma ihtimali düşüktür. Şirketler genellikle daha büyük olan 10.x.x.x bloğunu tercih eder. Evden şirket VPN'ine bağlanan biri için ev ağının farklı bir aralıkta olması işleri kolaylaştırır.

Bazı modemler 192.168.2.1, 192.168.100.1 veya 10.0.0.1 gibi farklı adresler kullanır. Kendi modeminizin adresi, bilgisayarınızdaki varsayılan ağ geçidi değeridir; nasıl bulunacağını varsayılan ağ geçidi nedir yazımızda adım adım gösterdik. Modemin yönetim arayüzüne de tarayıcıya bu adresi yazarak girilir.

Özel adres aralıklarıyla ilgili pratik durumlar

İki modem aynı aralığı kullanıyorsa

Evde operatörün modeminin arkasına ikinci bir kablosuz yönlendirici taktığınızda, iki cihaz da aynı 192.168.1.x ağını dağıtmaya kalkabilir. Bu durumda bazı cihazlar internete çıkamaz veya bağlantı ara ara kopar. Çözüm, ikinci cihazı erişim noktası (access point) moduna almak ya da ikisinden birinin yerel ağını farklı bir aralığa (ör. 192.168.2.x) taşımaktır.

VPN'e bağlanınca yazıcıya ulaşamıyorsanız

Bağlandığınız VPN veya şirket ağı da sizin ev ağınızla aynı özel aralığı kullanıyorsa bilgisayar hangi 192.168.1.x adresinin evde, hangisinin karşı tarafta olduğunu ayırt edemez. Belirti, VPN açıkken evdeki yazıcıya veya ağ diskine erişememektir. Kalıcı çözüm, ev ağınızın aralığını daha az kullanılan bir değere değiştirmektir.

Aynı ağdaki iki cihaz aynı adresi alırsa

Özel adresler evler arasında çakışmaz, ama aynı ağın içinde çakışabilir. Birine adresi elle yazdıysanız ve modem aynı adresi başka bir cihaza da verdiyse Windows uyarı gösterir. Belirtiler ve çözüm için IP adresi çakışması rehberimize bakın.

IPv6'da özel adres var mı?

IPv6'da adres sıkıntısı olmadığı için cihazlar çoğu zaman doğrudan genel adres alır. Yine de benzer görevli bloklar vardır: fe80:: ile başlayan adresler yalnızca aynı ağ içinde geçerlidir (IPv4'teki 169.254'e benzer ama her cihazda normal olarak bulunur), fd ile başlayan adresler iç ağlar için ayrılmıştır, ::1 ise 127.0.0.1'in karşılığıdır.

Bir adresin özel mi genel mi olduğunu nasıl anlarsınız?

1. Adres 10., 192.168. veya 172.16.–172.31. ile başlıyorsa özeldir.
2. 100.64.–100.127. ile başlıyorsa operatörün paylaşımlı adresidir.
3. 169.254. ile başlıyorsa cihaz adres alamamıştır.
4. Bunların dışında kalan adreslerin büyük kısmı genel adrestir. Hangi kuruma ait olduğunu IP adresi sorgulama aracımızla görebilirsiniz. Araç özel ve paylaşımlı adresler için konum göstermez, adresin hangi gruba girdiğini söyler.

Kendi cihazınızın yerel adresini görmek için bilgisayarın ve telefonun IP adresini bulma rehberimizi, internetteki genel adresinizi görmek için IP Adresim sayfamızı kullanabilirsiniz.