Yeni başlayanlar için 100 internet terimi

Bir terimi hızlıca bulmak için sayfanın başındaki içindekiler listesinden ilgili harfe gidebilir veya tarayıcınızın sayfada arama özelliğini (Ctrl + F) kullanabilirsiniz. Açıklamalar teknik ayrıntıya girmeden "bu ne işe yarar?" sorusuna cevap verecek şekilde yazıldı.

A

Ağ bağdaştırıcısı: Bilgisayarın ağa bağlanmasını sağlayan donanımdır. Kablo için Ethernet bağdaştırıcısı, kablosuz bağlantı için Wi-Fi bağdaştırıcısı kullanılır.

Ağ geçidi (varsayılan ağ geçidi): Cihazınızın, kendi ağının dışındaki adreslere ulaşmak için verileri gönderdiği cihazdır. Evde bu genellikle modeminizdir ve adresi çoğunlukla 192.168.1.1 veya 192.168.0.1 gibi bir yerel IP'dir.

Ağ profili (Genel / Özel): Windows'un bağlı olduğunuz ağa ne kadar güveneceğini belirleyen ayardır. Genel profilde bilgisayarınız diğer cihazlardan gizlenir; Özel profilde dosya ve yazıcı paylaşımı yapılabilir.

Alan adı (domain): Bir web sitesinin insanlar için kolay hatırlanan adıdır, örneğin ipdns.com.tr. Alan adları belirli bir süre için kiralanır ve süresi dolmadan yenilenmesi gerekir. Ayrıntılar: alan adı (domain) nedir.

Alt ağ maskesi: Bir IP adresinin hangi kısmının ağı, hangi kısmının cihazı gösterdiğini belirleyen değerdir. Ev ağlarında genellikle 255.255.255.0'dır.

Ana bilgisayar adı (hostname): Bir cihaza ağ üzerinde verilen addır, örneğin MASAUSTU-PC. Nasıl öğrenileceğini bilgisayar adı, IP ve MAC adresi bulma rehberimizde anlattık.

Arama motoru: İnternetteki sayfaları tarayıp dizine ekleyen ve yazdığınız kelimelerle ilgili sonuçları listeleyen hizmettir. Google, Bing ve Yandex bilinen örneklerdir.

ASCII: Harfleri, rakamları ve bazı işaretleri 0 ile 127 arasındaki sayılarla gösteren eski ve temel bir karakter kodlama standardıdır. Türkçe karakterleri içermez. Tablo için: ASCII tablosu.

B

Bağlantı noktası (port): Aynı cihazdaki farklı hizmetleri birbirinden ayıran numaradır. Örneğin HTTPS genellikle 443, HTTP ise 80 numaralı portu kullanır.

Bant daraltma (yavaşlatma): Belirli bir hizmete veya siteye giden trafiğin bilerek yavaşlatılmasıdır. Site tamamen kapanmaz ama sayfalar ve videolar çok yavaş açılır.

Bant genişliği: Bir bağlantıdan belirli bir sürede en fazla ne kadar veri geçebileceğini gösterir. Genellikle Mbps ile ölçülür; halk arasında "internet hızı" denen şey budur.

Bit ve bayt: Bit, verinin en küçük birimidir; 8 bit 1 bayt eder. İnternet hızı megabit (Mbps), dosya boyutu ise megabayt (MB) ile ölçülür; bu yüzden 100 Mbps bir bağlantı en fazla yaklaşık 12,5 MB/s indirir.

Botnet: Kötü amaçlı yazılım bulaşmış ve sahiplerinin haberi olmadan uzaktan yönetilen bilgisayar ve cihazlardan oluşan ağdır. Çoğunlukla DDoS saldırılarında ve spam gönderiminde kullanılır.

Bulut (bulut depolama): Dosyalarınızın kendi cihazınız yerine bir şirketin internetteki sunucularında saklanmasıdır. Dosyalara her cihazdan ulaşabilirsiniz; hesabınızı güçlü şifre ve iki adımlı doğrulamayla korumanız gerekir.

C–Ç

CAPTCHA: Bir sitenin, karşısındakinin insan mı yoksa otomatik bir program mı olduğunu anlamak için gösterdiği testtir. Resim seçme veya "Robot değilim" kutusu gibi biçimleri vardır.

CDN (içerik dağıtım ağı): Bir sitenin dosyalarını dünyanın farklı yerlerindeki sunuculara kopyalayan hizmettir. Siteyi size en yakın sunucudan açarak hızlandırır ve saldırılara karşı korur.

CGNAT: İnternet sağlayıcısının tek bir genel IP adresini birçok abone arasında paylaştırmasıdır. IPv4 adresleri yetmediği için kullanılır; modeminizde 100.64.0.0 ile 100.127.255.255 arasında bir adres görüyorsanız CGNAT arkasında olabilirsiniz.

CLS (Cumulative Layout Shift): Bir web sayfası yüklenirken içeriğin beklenmedik şekilde kaymasını ölçen değerdir. Boyutu belirtilmemiş resimler bu kaymanın sık bir sebebidir; bkz. resim en boy oranı hesaplama.

Çerez (cookie): Bir sitenin tarayıcınıza kaydettiği küçük veri dosyasıdır. Oturumunuzun açık kalmasını veya sepetinizin hatırlanmasını sağlar; bazı çerezler reklam ve takip için kullanılır.

D

DDoS saldırısı: Bir siteyi veya sunucuyu çok sayıda cihazdan aynı anda gönderilen trafikle boğarak hizmet veremez hale getirme saldırısıdır. Ayrıntılar: DDoS saldırısı nedir.

DHCP: Ağa bağlanan cihazlara IP adresi, ağ geçidi ve DNS bilgisini otomatik olarak dağıtan sistemdir. Evde bu işi genellikle modem yapar.

Dinamik IP adresi: Zaman zaman değişen IP adresidir. Ev internetinde genel IP adresi çoğunlukla dinamiktir ve modem yeniden başladığında değişebilir.

DNS: Alan adlarını (ör. ipdns.com.tr) bilgisayarların kullandığı IP adreslerine çeviren sistemdir. İnternetin "telefon rehberi" gibi çalışır. Kullanabileceğiniz sunucular için: güncel DNS adresleri.

DNS kaydı: Bir alan adının nereye yönlendiğini belirten bilgilerdir. A kaydı IPv4 adresini, AAAA kaydı IPv6 adresini, MX kaydı e-posta sunucusunu gösterir.

DNS önbelleği: Cihazınızın ve tarayıcınızın daha önce sorduğu DNS cevaplarını kısa süreliğine saklamasıdır. Sayfaları hızlandırır; sorun çıktığında Windows'ta ipconfig /flushdns komutuyla temizlenebilir.

DNS sızıntısı: VPN kullanırken DNS sorgularının VPN tüneli yerine internet sağlayıcınızın DNS sunucusuna gitmesidir. Bu durumda hangi siteleri ziyaret ettiğiniz görülebilir.

DoH (DNS over HTTPS): DNS sorgularını HTTPS ile şifreleyerek gönderen yöntemdir. Sorgularınızı yol üzerindeki kişilerden gizler; güncel tarayıcılarda ve Windows 11'de açılabilir.

DoT (DNS over TLS): DNS sorgularını TLS ile şifreleyen başka bir yöntemdir. Android'deki "Özel DNS" ayarı bu yöntemi kullanır.

DPI (derin paket inceleme): Ağdan geçen verinin yalnızca adresine değil, içeriğine ve özelliklerine de bakan filtreleme yöntemidir. Belirli hizmetleri tanıyıp engellemek veya yavaşlatmak için kullanılabilir.

E–F

ECH (Encrypted Client Hello): HTTPS bağlantısı kurulurken hangi siteye bağlandığınızı gösteren bilgileri (SNI dahil) şifreleyen yeni bir teknolojidir. Çalışması için hem tarayıcının hem de sitenin desteklemesi gerekir.

Erişim engeli: Bir sitenin veya hizmetin belirli bir ülkede ya da ağda erişime kapatılmasıdır. Teknik olarak DNS, IP adresi veya SNI üzerinden uygulanabilir.

Ethernet: Cihazları kabloyla ağa bağlama standardıdır. Kablolu bağlantı genellikle Wi-Fi'den daha kararlıdır ve gecikmesi daha düşüktür.

Fiber internet: Verinin ışık sinyalleriyle cam lifler üzerinden taşındığı bağlantı türüdür. Fiber hattın evinize kadar geldiği bağlantılara FTTH denir ve genellikle en yüksek hızları sunar.

Fidye yazılımı (ransomware): Bilgisayardaki dosyaları şifreleyip açmak için para isteyen kötü amaçlı yazılımdır. Düzenli yedek almak en etkili korunma yoludur.

Filtreli DNS (aile DNS'i): Zararlı veya yetişkinlere yönelik siteleri DNS aşamasında engelleyen DNS hizmetidir. Örnek ve kurulum için: OpenDNS nedir ve nasıl kullanılır.

G–H

Gecikme (ping süresi, latency): Bir verinin karşı tarafa gidip cevabın geri gelmesi için geçen süredir ve milisaniye (ms) ile ölçülür. Oyunlarda ve görüntülü görüşmelerde düşük gecikme, yüksek hızdan daha önemlidir.

Geçiş anahtarı (passkey): Şifre yerine telefonunuzun veya bilgisayarınızın kilidi (parmak izi, yüz tanıma, PIN) ile oturum açmanızı sağlayan yöntemdir. Sahte sitelere karşı şifreden daha dayanıklıdır.

Genel IP adresi: İnternete çıkarken sitelerin gördüğü IP adresidir. Bu adres internet sağlayıcınız tarafından verilir; kendi genel IP adresinizi IP Adresim sayfamızda görebilirsiniz.

Gizli sekme: Tarayıcının, kapattığınızda geçmişi ve çerezleri silen penceresidir. IP adresinizi gizlemez; internet sağlayıcınız ve ziyaret ettiğiniz siteler bağlantınızı yine görür.

Güvenlik duvarı (firewall): Cihaza veya ağa gelen ve giden bağlantıları kurallara göre izin veren ya da engelleyen yazılım veya donanımdır. Windows'ta yerleşik olarak gelir ve açık tutulmalıdır.

Hosting (barındırma): Bir web sitesinin dosyalarının, sürekli açık duran bir sunucuda saklanması hizmetidir. Alan adı sitenin adresi, hosting ise sitenin "evi" gibidir.

HTML: Web sayfalarının başlık, paragraf, bağlantı ve resim gibi yapısını tanımlayan işaretleme dilidir.

HTTP: Tarayıcı ile web sunucusu arasında sayfaların aktarılmasını sağlayan protokoldür. Şifreleme içermez.

HTTP durum kodu: Sunucunun bir isteğe verdiği cevabı özetleyen üç haneli sayıdır. Örneğin 404 "sayfa bulunamadı", 403 "erişim izni yok", 500 "sunucu hatası" anlamına gelir.

HTTPS: HTTP'nin TLS ile şifrelenmiş halidir. Adres çubuğunda https:// görmek bağlantının şifreli olduğunu gösterir, ancak sitenin güvenilir olduğunu tek başına kanıtlamaz.

I–İ

ICANN: .com, .net gibi alan adı uzantılarının ve IP adresi dağıtımının dünya genelindeki koordinasyonundan sorumlu, kâr amacı gütmeyen kuruluştur.

IP adresi: İnternete veya bir ağa bağlı her cihaza verilen ve verinin doğru yere ulaşmasını sağlayan sayısal adrestir. Ayrıntılar: IP adresi nedir.

IP konumu: Bir IP adresinin hangi ülkede veya şehirde kullanıldığına dair tahmindir. Veritabanlarına dayandığı için çoğu zaman yalnızca şehir düzeyinde ve bazen yanlıştır; ev adresinizi göstermez.

IP sahtekarlığı (IP spoofing): Gönderilen veri paketlerinde gerçek kaynak adres yerine sahte bir IP adresi kullanılmasıdır. Ayrıntılar: IP sahtekarlığı nasıl çalışır.

IPv4: 203.0.113.10 gibi dört sayıdan oluşan IP adresi sürümüdür. Yaklaşık 4,3 milyar adres içerir ve bu sayı günümüzde yetmemektedir.

IPv6: IPv4'ün adres yetersizliğini çözmek için geliştirilen, 2001:db8::1 gibi yazılan yeni sürümdür. Bugün IPv4 ile birlikte kullanılır. Ayrıntılar: IPv6 nedir.

İki adımlı doğrulama (2FA): Oturum açarken şifreye ek olarak telefonunuza gelen kod veya bir doğrulama uygulaması gibi ikinci bir kanıt istenmesidir. Şifreniz çalınsa bile hesabınızı korur.

İnternet servis sağlayıcı (İSS): Evinize veya telefonunuza internet bağlantısı veren şirkettir. Genel IP adresinizi ve varsayılan DNS sunucularınızı da genellikle o belirler.

İstemci: Bir sunucudan hizmet isteyen cihaz veya programdır. Bir siteye girdiğinizde tarayıcınız istemci, siteyi gönderen bilgisayar sunucudur.

K–L

Kaba kuvvet saldırısı (brute force): Bir şifreyi, olası tüm kombinasyonları sırayla deneyerek bulmaya çalışma yöntemidir. Uzun ve rastgele şifreler bu saldırıyı pratikte imkânsız hale getirir.

Kötü amaçlı yazılım (malware): Virüs, casus yazılım ve fidye yazılımı gibi cihazınıza zarar vermek veya bilgilerinizi çalmak için yazılmış programların genel adıdır. Uygulamaları yalnızca resmi mağazalardan ve üreticinin sitesinden indirin.

LAN (yerel ağ): Ev veya ofis gibi sınırlı bir alandaki cihazların oluşturduğu ağdır. Modeminize bağlı telefon, bilgisayar ve televizyon aynı LAN'dadır.

Localhost (127.0.0.1): Bir cihazın kendisini gösteren özel adrestir. Bu adrese gönderilen veri ağa çıkmaz, aynı cihazda kalır.

M–N

MAC adresi (fiziksel adres): Ağ bağdaştırıcısına üretimde verilen, 00-00-5E-00-53-01 gibi yazılan donanım adresidir. Yalnızca yerel ağda kullanılır; güncel telefonlar gizlilik için Wi-Fi ağlarında rastgele MAC adresi kullanabilir.

Mesh Wi-Fi: Evin farklı noktalarına yerleştirilen ve tek bir ağ gibi çalışan birden fazla cihazla Wi-Fi kapsama alanını genişletme sistemidir.

Modem: Evinizi internet sağlayıcısının hattına (fiber, VDSL, kablo) bağlayan cihazdır. Evlerdeki cihazların çoğu modem, router ve Wi-Fi yayıncısını tek kutuda birleştirir.

NAT: Evdeki birçok cihazın tek bir genel IP adresiyle internete çıkmasını sağlayan yöntemdir. Modem, yerel IP adreslerini genel IP adresine çevirir ve gelen cevapları doğru cihaza iletir.

nslookup: Bir alan adının hangi IP adresine karşılık geldiğini ve sorguyu hangi DNS sunucusunun cevapladığını gösteren komuttur. Windows'ta Komut İstemi'ne nslookup ipdns.com.tr yazarak kullanılır.

O–Ö

Oltalama (phishing): Banka, kargo şirketi veya tanınmış bir marka gibi davranan sahte e-posta, SMS ya da sitelerle şifre ve kart bilgisi çalma girişimidir. Bağlantıya tıklamadan önce adresi kontrol edin; şüpheliyseniz kurumun resmi uygulamasını kullanın.

Ortadaki adam saldırısı (MITM): Saldırganın iki taraf arasındaki iletişimin arasına girip verileri okuması veya değiştirmesidir. Ayrıntılar: ortadaki adam saldırıları.

Önbellek (cache): Tekrar kullanılacak verilerin daha hızlı erişim için geçici olarak saklandığı alandır. Tarayıcı önbelleği, sitelerin resim ve dosyalarını saklayarak sayfaların daha hızlı açılmasını sağlar.

Özel DNS (Android): Android telefonlarda, tüm bağlantılar için şifreli DNS (DoT) sunucusu belirlemeye yarayan ayardır. IP adresi yerine dns.google gibi bir sunucu adı girilir; kurulum için DNS ayarları nasıl değiştirilir.

P

Paket: İnternette gönderilen verinin bölündüğü küçük parçalardır. Her paket gideceği adresi taşır; karşı tarafta paketler yeniden birleştirilir.

Paket kaybı: Gönderilen paketlerin bir kısmının yerine ulaşmamasıdır. Görüntülü görüşmede donma, oyunlarda takılma olarak hissedilir; genellikle zayıf Wi-Fi sinyali veya hat sorunundan kaynaklanır.

Parola yöneticisi: Tüm şifrelerinizi şifreli bir kasada saklayan ve her site için farklı, güçlü şifre oluşturan uygulamadır. Güçlü bir şifre oluşturmak için rastgele şifre üretici aracımızı kullanabilirsiniz.

Ping: Bir cihaza küçük bir test paketi gönderip cevabın ne kadar sürede geldiğini ölçen komuttur. Aynı zamanda ölçülen bu süreye de "ping" denir.

Port yönlendirme: Modemin, dışarıdan belirli bir porta gelen bağlantıları evdeki belirli bir cihaza iletmesi ayarıdır. Oyun sunucusu veya güvenlik kamerası için kullanılır; gereksiz açılan portlar güvenlik riski oluşturur.

Protokol: Cihazların birbirleriyle nasıl haberleşeceğini belirleyen kurallar bütünüdür. HTTP, DNS ve TCP birer protokoldür.

Proxy (vekil sunucu): Sizin adınıza sitelere bağlanan aracı sunucudur. Siteler sizin yerinize proxy'nin IP adresini görür; ancak proxy'ler her zaman şifreleme yapmaz. Ayrıntılar: IP adresi gizleme.

Punycode: Türkçe karakter içeren alan adlarının (ör. çiçek.com.tr) sistemlerin anlayacağı ASCII biçimine (xn--iek-1lab.com.tr) çevrilmiş halidir. Sahte sitelerde benzer görünen harfleri fark etmeye de yardımcı olur.

R–S–Ş

RDAP: Alan adı ve IP adresi kayıt bilgilerini düzenli ve makinelerin okuyabileceği biçimde sunan, whois'in yerini alan yeni sorgulama protokolüdür.

Router (yönlendirici): Farklı ağlar arasında veri paketlerini doğru yöne ileten cihazdır. Evde, yerel ağınızı internete bağlayan ve cihazlara adres dağıtan kutu genellikle modemle birleşik bir router'dır.

Sertifika (TLS sertifikası): Bir sitenin kimliğini doğrulayan ve şifreli HTTPS bağlantısı kurmayı sağlayan dijital belgedir. Süresi geçmiş veya hatalı sertifikada tarayıcı "Bağlantınız gizli değil" uyarısı gösterir.

SMB: Windows'ta dosya ve yazıcı paylaşımında kullanılan protokoldür. Eski SMB1 sürümü güvensiz olduğu için varsayılan olarak kapalıdır; sorunlar için dosya ve yazıcı paylaşımı sorunlarını giderme.

SNI: HTTPS bağlantısının başında tarayıcının hangi siteye bağlanmak istediğini sunucuya bildirdiği alandır. Genellikle şifresiz gönderildiği için ağdaki cihazlar hangi siteye gittiğinizi görebilir; ECH bu bilgiyi şifreler.

SSID: Wi-Fi ağınızın adıdır. Telefonunuzda "kullanılabilir ağlar" listesinde gördüğünüz isimler SSID'lerdir.

Statik IP adresi: Değişmeyen, sabit IP adresidir. Genel IP için internet sağlayıcısından ayrıca talep edilir; yerel ağda ise yazıcı gibi cihazlara modemden sabit adres ayrılabilir.

Sunucu: Web siteleri, e-posta veya DNS gibi hizmetleri sunan ve genellikle kesintisiz çalışan bilgisayardır.

Şifreleme: Veriyi, yalnızca doğru anahtara sahip kişinin okuyabileceği hale getirme işlemidir. HTTPS, VPN ve şifreli DNS bu yöntemi kullanır.

T–U

Tarayıcı: Web sayfalarını görüntülemenizi sağlayan programdır. Chrome, Edge, Firefox ve Safari en çok kullanılan tarayıcılardır; güvenliğiniz için her zaman güncel tutun.

TCP ve UDP: Verinin internette nasıl taşınacağını belirleyen iki temel protokoldür. TCP her paketin ulaştığını kontrol eder; UDP ise daha hızlıdır ama kontrol yapmaz ve canlı yayın, oyun gibi işlerde kullanılır.

TLD (üst düzey alan adı): Alan adının en sağdaki uzantısıdır, örneğin .com, .org veya .tr. Türkiye'nin ülke uzantısı .tr'dir.

TLS (eski adıyla SSL): İnternet bağlantılarını şifreleyen güvenlik protokolüdür. SSL'in eski sürümleri artık güvensiz sayılır ve kullanılmaz; bugün "SSL sertifikası" denirken aslında TLS kastedilir.

Tor: İnternet trafiğini gönüllüler tarafından işletilen genellikle üç sunucudan geçirerek IP adresinizi ziyaret ettiğiniz sitelerden gizleyen ücretsiz ağdır. Tor Tarayıcı ile kullanılır; bağlantı normalden yavaştır.

Traceroute (tracert): Verinin sizden hedef siteye giderken hangi ara cihazlardan geçtiğini ve her adımda ne kadar gecikme olduğunu gösteren komuttur. Windows'ta tracert olarak kullanılır.

Uçtan uca şifreleme: Mesajın yalnızca gönderen ve alıcı tarafından okunabildiği şifrelemedir. Hizmeti sunan şirket bile mesajın içeriğini göremez.

Unicode ve UTF-8: Unicode, dünyadaki neredeyse tüm yazı sistemlerindeki karakterlere birer numara veren standarttır. UTF-8 bu numaraları bilgisayarda saklamanın en yaygın yoludur; Türkçe karakterlerin bozuk görünmemesi için web sayfalarında UTF-8 kullanılır.

URL: Bir web sayfasının tam adresidir, örneğin https://ipdns.com.tr/ip-adresi-nedir. Protokol, alan adı ve sayfa yolundan oluşur.

V–Y

VPN: Cihazınızın internet trafiğini şifreli bir tünel içinden VPN sağlayıcısının sunucusuna taşıyan hizmettir. Siteler sizin yerinize VPN sunucusunun IP adresini görür; ancak tüm trafiğiniz VPN sağlayıcısından geçtiği için güvenilir bir sağlayıcı seçmek önemlidir.

WAN: Geniş alan ağıdır. Modemlerde "WAN" ifadesi genellikle internet sağlayıcısına bağlanan tarafı ve oradan alınan genel IP adresini gösterir.

Whois: Bir alan adının kayıt tarihi, bitiş tarihi, kayıt firması ve ad sunucuları gibi bilgilerini gösteren sorgudur. Kendiniz denemek için: domain whois sorgulama.

Wi-Fi: Cihazları kablosuz olarak ağa bağlayan teknolojidir. 2,4 GHz bandı daha uzağa ulaşır; 5 GHz ve 6 GHz bantları daha hızlıdır ama duvarlardan daha kolay etkilenir.

WPA2 ve WPA3: Wi-Fi ağınızı şifreleyen güvenlik standartlarıdır. Modeminiz destekliyorsa WPA3'ü, desteklemiyorsa WPA2'yi seçin; WEP ve eski WPA güvensizdir.

Yerel IP adresi: Modeminizin evdeki cihazlara verdiği, yalnızca ev ağınızda geçerli olan adrestir. Genellikle 192.168.x.x veya 10.x.x.x ile başlar ve internetten doğrudan görünmez.

Yükleme ve indirme hızı: İndirme hızı internetten cihazınıza, yükleme hızı cihazınızdan internete veri aktarım hızıdır. Görüntülü görüşme ve dosya gönderme için yükleme hızı da önemlidir.