Kısaca cevap
Proxy ve VPN ikisi de sizinle ziyaret ettiğiniz site arasına girer ve sitenin gördüğü IP adresini değiştirir. Fark şurada: VPN genellikle cihazdaki tüm uygulamaların trafiğini şifreli bir tünelle taşır. Proxy ise çoğu zaman yalnızca tarayıcıyı veya ayarlandığı tek uygulamayı kapsar ve bağlantıya kendisi şifreleme eklemez. Gizlilik ve güvenlik için VPN, basit ve geçici işler için proxy daha uygundur.
Bu sayfada
Windows 11'in ağ ayarlarını açtığınızda VPN ve Proxy adında iki ayrı sayfa görürsünüz. Telefonun Wi-Fi ayarlarında da ağın ayrıntılarında bir proxy satırı durur. Bu iki kelime çoğu zaman aynı anlamda kullanılır: "IP'mi değiştirmek için proxy mi açayım, VPN mi?" Aslında ikisi aynı işi farklı derinlikte yapar. Bu yazıda farklarını tek tabloda topluyor, ardından her birinin hangi durumda işe yaradığını anlatıyoruz.
Proxy nedir?
Proxy (vekil sunucu), bir isteği sizin adınıza iletip cevabı size geri getiren aracı sunucudur. Site, isteğin proxy'den geldiğini görür; sizin IP adresinizi değil. Proxy'nin birkaç türü vardır ve farklarını bilmek önemlidir:
- Web proxy: Bir web sitesidir. Kutusuna adres yazarsınız, proxy sayfayı kendi sunucusunda açıp size gösterir. Kurulum gerektirmez ama sayfanın tamamı proxy'nin elinden geçer.
- HTTP/HTTPS proxy: Tarayıcının veya işletim sisteminin ayarlarına adres ve port (kapı numarası) olarak girilir. HTTPS sitelerde sayfa içeriği site ile tarayıcınız arasında şifreli kalır; proxy genellikle yalnızca hangi siteye bağlandığınızı görür.
- SOCKS proxy: Daha genel bir aracıdır; destekleyen her uygulamanın trafiğini taşıyabilir. Yine de her uygulamanın ayrıca ayarlanması gerekir.
- Kurumsal proxy: Şirket ve okul ağlarında trafiği denetlemek, filtrelemek veya hızlandırmak için kullanılır. Bu tür proxy'yi siz seçmezsiniz; ağı yöneten kurum kurar.
Proxy, tünel, port gibi terimlerin kısa açıklamalarını internet terimleri sözlüğümüzde bulabilirsiniz.
VPN nedir?
VPN (sanal özel ağ), cihazınızla VPN sunucusu arasında şifreli bir tünel kurar ve ayarlara göre cihazdaki bütün trafiği bu tünelden geçirir. Tarayıcı, e-posta uygulaması, oyun, güncelleme servisi fark etmez. Nasıl çalıştığını, açıkken kimin neyi gördüğünü ayrıntılı olarak VPN nedir yazımızda anlattık.
Proxy ve VPN karşılaştırması
| Web proxy | Ayarla kullanılan proxy (HTTP/SOCKS) | VPN | |
|---|---|---|---|
| Kurulum | Yok; bir web sitesi | Tarayıcı veya sistem ayarına adres girilir | Uygulama kurulur veya sisteme profil eklenir |
| Kapsam | Yalnızca proxy sitesinde açılan sayfa | Ayarlandığı tarayıcı veya uygulama | Genellikle cihazın tüm uygulamaları |
| Aradaki bağlantının şifrelenmesi | Proxy sitesi HTTPS ise siz ile proxy arası şifreli; proxy sayfayı açık görür | Proxy kendisi şifreleme eklemez; HTTPS sitelerin kendi şifrelemesi sürer | Cihaz ile VPN sunucusu arası şifreli tünel |
| Yerel ağ ve internet sağlayıcınız ne görür? | Proxy sitesine bağlandığınızı | Proxy sunucusuna bağlandığınızı; şifresiz bağlantılarda daha fazlasını | Yalnızca VPN sunucusuna bağlandığınızı |
| Aracı şirket ne görür? | Gerçek IP'nizi ve sayfaların içeriğini, yazdıklarınız dahil | Gerçek IP'nizi ve bağlandığınız siteleri | Gerçek IP'nizi ve bağlandığınız siteleri |
| Site ne görür? | Proxy'nin IP adresini | Proxy'nin IP adresini | VPN sunucusunun IP adresini |
| Hız | Çoğu zaman düşük; modern sayfalar bozulabilir | Sunucuya göre değişir | Sunucunun uzaklığına ve yoğunluğuna göre değişir |
| DNS sorguları | Proxy çözer | Ayara göre sizin DNS'iniz de kullanılabilir | İyi yapılandırılmış VPN'de tünelden gider |
Tablodaki en önemli satır "Aracı şirket ne görür?" satırıdır. Her iki yöntemde de gerçek IP adresinizi ve hangi sitelere gittiğinizi aracı şirket görür. Web proxy ise bir adım daha ileri gider: sayfayı kendi sunucusunda açtığı için yazdığınız şifreler dahil her şeyi görebilir.
Kapsam farkı neden önemli?
Tarayıcıya bir proxy ayarladığınızı düşünelim. Tarayıcıda açtığınız sayfalar proxy'nin adresiyle görünür. Ama aynı anda telefonunuzdaki mesajlaşma uygulaması, e-posta programınız veya bilgisayardaki arka plan servisleri gerçek IP adresinizle internete çıkmaya devam eder. Hatta tarayıcının içinde bile bazı özellikler proxy'yi atlayabilir; örneğin görüntülü görüşme için kullanılan WebRTC teknolojisi gerçek adresinizi gösterebilir. Bunu WebRTC sızıntı testi aracımızla kontrol edebilirsiniz.
VPN ise cihaz düzeyinde çalıştığı için bu açıkları büyük ölçüde kapatır. "Büyük ölçüde" diyoruz, çünkü VPN'lerde de DNS veya IPv6 sızıntıları görülebilir; bunları nasıl kontrol edeceğinizi VPN çalışıyor mu yazımızda anlattık.
Web proxy ile ayarla kullanılan proxy aynı şey değil
İnternette "proxy" araması yapan birçok kişi aslında web proxy sitelerini arar. Bu sitelerin erişim sorunlarında neden artık çoğu zaman işe yaramadığını ve hangi riskleri taşıdığını web proxy rehberimizde ayrıntılı anlattık; burada tekrar etmiyoruz. Bu yazının konusu, proxy'nin genel olarak VPN'den ne kadar farklı olduğudur.
Önemli: Güvenini bilmediğiniz bir web proxy sitesi üzerinden e-posta, sosyal medya, banka veya e-Devlet hesabınıza asla giriş yapmayın. Aynı uyarı, mağaza dışından indirilen "VPN" uygulamaları için de geçerlidir; nasıl tanınacaklarını sahte VPN uygulamaları yazımızda anlattık.
Hangi durumda hangisi?
| İhtiyacınız | Daha uygun seçenek | Neden? |
|---|---|---|
| Kafe veya otel Wi-Fi'ında güvenli gezinmek | VPN | Tüm uygulamaları şifreli tünelle kapsar |
| Şirket ağına evden bağlanmak | Şirketin verdiği VPN | Şirket sistemleri buna göre kurulmuştur |
| Bir sitenin başka bir ülkeden nasıl göründüğüne hızlıca bakmak | Proxy veya VPN | Tek sayfa için proxy yeterli olabilir; hesap girişi gerekiyorsa VPN |
| Yalnızca belirli bir programın trafiğini başka yoldan geçirmek | Proxy (SOCKS/HTTP) | Yalnızca o uygulamaya ayar yapılır |
| Ziyaret ettiğiniz siteleri internet sağlayıcınızdan gizlemek | VPN | Proxy çoğu zaman bağlantıyı şifrelemez |
| Kimseye güvenmeden en yüksek gizlilik | Hiçbiri tek başına yeterli değil | Her iki yöntemde de aracıya güvenirsiniz |
Tor Tarayıcı gibi üçüncü bir seçeneği de karşılaştırmak isterseniz IP adresi gizleme rehberimize bakın.
Bilgisayarınızda proxy açık mı? Nasıl anlaşılır?
Bazen farkında olmadan açık kalan bir proxy ayarı sitelerin açılmamasına yol açar. Windows 11'de kontrol etmek için:
- Ayarlar > Ağ ve internet > Proxy sayfasını açın.
- El ile proxy kurulumu bölümünde bir sunucu tanımlı olup olmadığına bakın.
- Siz eklemediyseniz ve bir kurum bilgisayarı kullanmıyorsanız bu ayarı kapatın; ardından tarayıcıyı yeniden başlatın.
Tanımadığınız bir proxy ayarı, kötü amaçlı bir yazılımın trafiğinizi kendi sunucusuna yönlendirmek için yaptığı bir değişiklik de olabilir. Bu durumda güvenlik taraması yapmanızı öneririz. Proxy'nin ve VPN'in gerçekten devrede olup olmadığını, IP adresim sayfasında gördüğünüz adresi açmadan önce ve sonra karşılaştırarak anlayabilirsiniz. Görünen adresin hangi şirkete ait olduğunu IP adresi sorgulama aracımız gösterir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Proxy veya VPN kullanmak, bir sitenin kullanım koşullarını ihlal etmenin ya da hukuka aykırı bir işlemin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Proxy ile VPN aynı şey mi?
Hayır. İkisi de sizinle site arasına girer ve sitenin gördüğü IP adresini değiştirir. Ancak VPN genellikle cihazın tüm trafiğini şifreli bir tünelle taşır; proxy ise çoğu zaman yalnızca tarayıcıyı veya ayarlandığı uygulamayı kapsar ve bağlantıyı kendisi şifrelemez.
Proxy kullanırken şifremi girmek güvenli mi?
Adres çubuğunda kilit simgesi olan HTTPS sitelerde, sistem veya tarayıcı ayarıyla kullanılan bir proxy genellikle şifrenizi okuyamaz. Web proxy siteleri ise sayfayı kendi sunucusunda açtığı için yazdığınız her şeyi görebilir. Güvenini bilmediğiniz bir web proxy üzerinden asla giriş yapmayın.
Hangisi daha hızlı, proxy mi VPN mi?
Genel bir cevap yok. Proxy şifreleme yapmadığı için teorik olarak daha az iş yapar, ancak ücretsiz proxy'ler çok kalabalık olduğundan sıkça yavaştır. VPN'in hızı sunucunun uzaklığına ve yoğunluğuna bağlıdır. Aynı anda ikisini denemeden kesin bir şey söylenemez.
İş yerimdeki bilgisayarda proxy ayarı var, bu normal mi?
Evet. Birçok şirket ve okul, internet trafiğini güvenlik veya filtreleme amacıyla kendi proxy sunucusu üzerinden geçirir. Bu ayarı bilgi işlem biriminize sormadan değiştirmeyin.
Proxy veya VPN kullanmak yasal mı?
Proxy ve VPN birçok kurum ve kişi tarafından yaygın olarak kullanılan teknolojilerdir; ancak kurallar ülkeye ve kullanım amacına göre değişebilir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.