İnternet Akşamları Neden Yavaşlıyor?

Sabah iş yazışmaları sorunsuz, öğlen video toplantısı akıcı. Ama saat dokuza doğru dizi donmaya, oyun takılmaya başlıyor. Bu durum o kadar yaygın ki çoğu kişi "internet akşamları böyle" deyip kabullenir. Oysa yavaşlamanın birkaç farklı kaynağı vardır ve bazıları sizin elinizde, bazıları ise sağlayıcınızın sorumluluğundadır.

Bu yazıda önce akşam yavaşlamasının arkasındaki mekanizmayı açıklıyor, sonra sebebi nasıl ayırt edeceğinizi ve sağlayıcınıza şikâyet ederken nasıl bir kayıt tutacağınızı anlatıyoruz. Geçen teknik terimlerin kısa açıklamaları için internet terimleri sözlüğümüze bakabilirsiniz.

Paylaşılan altyapı: aynı yolu herkes kullanıyor

Evinize gelen hat yalnızca size ait görünse de biraz ileride başka abonelerin hatlarıyla birleşir. Sokaktaki dağıtım kabini, santral ve sağlayıcının diğer şehirlere ve yurt dışına bağlandığı noktalar birçok kişi tarafından ortak kullanılır. Sağlayıcılar bu ortak kapasiteyi, herkesin aynı anda tam hız kullanmayacağını varsayarak planlar.

Gündüz çoğu kişi işte veya okuldadır; ortak yollar rahattır. Akşam ise evdeki herkes aynı anda interneti kullanır. Ortak noktalardan biri dolarsa veri paketleri sıraya girer. Sonuç: hız testinde indirme değeri düşer, ping ve jitter yükselir, videolar düşük kaliteye geçer.

Bu tür sıkışma, kapasitesi yetersiz kalan bir bölgede her gün aynı saatlerde tekrarlanır. Bu düzen, sorunu belgelemenizi de kolaylaştırır.

Sıkışma her zaman sizin mahallenizde olmak zorunda da değildir. Sağlayıcının yurt dışına veya büyük içerik sağlayıcılarına bağlandığı noktalar dolduğunda, yalnızca belirli sitelerde ya da belirli oyun sunucularında yavaşlık hissedebilirsiniz. Bu durumda hız testi yakındaki bir sunucuya iyi sonuç verirken uzaktaki bir sunucu seçildiğinde düşük sonuç verebilir. Testi farklı sunucularla tekrarlamak bu farkı görmenize yardım eder.

Evin içindeki akşam etkenleri

Her akşam yavaşlamasının suçlusu sağlayıcı değildir. Aynı saatlerde evin içinde de kullanım artar:

• Aynı anda çok cihaz: Televizyonda yüksek çözünürlüklü yayın, bir odada oyun, diğerinde görüntülü görüşme hattı paylaştırır.
• Otomatik güncellemeler ve yedeklemeler: Telefonlar şarja takılıp Wi-Fi'a bağlandığında fotoğraflarını buluta yüklemeye başlayabilir. Konsollar ve bilgisayarlar da güncellemeleri genellikle boşta kaldıkları saatlerde indirir.
• Yükleme tarafının dolması: Büyük bir yükleme sürerken indirme de yavaşlar ve gecikme artar; çünkü birçok bağlantıda yükleme kapasitesi daha küçüktür.
• Tanımadığınız cihazlar: Wi-Fi şifreniz başkalarıyla paylaşıldıysa akşamları ağınızı kullanan başka cihazlar olabilir. Modeme bağlı cihazları görme rehberimizle listeye bakın.

Komşu Wi-Fi ağlarının etkisi

Apartmanlarda akşam saatlerinde onlarca Wi-Fi ağı aynı anda yoğun çalışır. Özellikle 2.4 GHz bandında kanallar kısıtlı olduğu için ağlar birbirini yavaşlatır. Bu etki yalnızca kablosuz bağlantıyı etkiler; kablolu cihazlar etkilenmez. 5 GHz'e geçmek, modemin yerini değiştirmek ve kanal seçimi gibi çözümleri Wi-Fi yavaş: sebepler ve çözümler yazımızda anlattık.

Sebebi ayırt etmek: üç adımlı kontrol

1. Akşam, yavaşlık varken bir bilgisayarı modeme kabloyla bağlayın ve evdeki diğer indirmeleri durdurun.
2. Hız testi yapın ve aynı testi ertesi gün sabah veya öğlen, aynı koşullarda tekrarlayın. Adil bir testin nasıl yapılacağını internet hız testi nasıl yorumlanır yazımızda anlattık.
3. Sonuçları karşılaştırın:

Sağlayıcıya şikâyet için ölçümleri belgeleyin

"İnternetim akşamları yavaş" şeklindeki bir şikâyet çoğu zaman modemi yeniden başlatma önerisiyle kapanır. Somut ölçümler ise sorunun gerçek ve tekrarlayan olduğunu gösterir. Birkaç gün boyunca şöyle bir kayıt tutun:

1. Her ölçümü aynı koşulda yapın: Kablolu bağlantı, aynı bilgisayar, diğer cihazlarda indirme yok, VPN kapalı.
2. Günde en az iki farklı saatte ölçün: Biri gündüz veya gece geç saatte (yoğunluğun az olduğu bir zaman), diğeri akşam yoğun saatte.
3. Her sonucu kaydedin: Tarih, saat, indirme, yükleme ve ping değerlerini bir tabloya yazın veya sonuç ekranının görüntüsünü alın. Birçok hız testi sitesi sonucun kalıcı bir bağlantısını da verir.
4. Gecikmeyi ayrıca ölçün: Komut İstemi'nde ping -n 100 1.1.1.1 komutunu akşam ve gündüz çalıştırıp özet satırlarını kaydedin. Kayıp paket de görüyorsanız paket kaybı nedir yazımızdaki yöntemle belgeleyin.
5. Tarifenizin bilgilerini hazırlayın: Paket adınız, sözleşmedeki hız ve varsa asgari hız bilgisi.

Bu kayıtla sağlayıcınızın müşteri hizmetlerine veya resmi başvuru kanalına başvurun ve mutlaka bir başvuru ya da arıza kayıt numarası alın. Sonraki görüşmelerde bu numarayı kullanın.

Sağlayıcıdan sonuç alamazsanız

Sağlayıcınız makul bir sürede çözüm sunmazsa, elektronik haberleşme sektörünü düzenleyen Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) tüketici şikâyet kanallarına başvurabilirsiniz. Başvuruda sağlayıcıya yaptığınız başvurunun numarasını ve ölçüm kayıtlarınızı paylaşmanız işinizi kolaylaştırır. Güncel başvuru yolunu ve gereken bilgileri kurumun resmi sitesinden kontrol edin.

Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Sözleşmenizdeki hız ve hizmet koşulları için sağlayıcınızın sözleşme metnini esas alın.

Sizin yapabilecekleriniz

• Büyük indirmeleri ve güncellemeleri gece geç saatlere veya sabaha planlayın.
• Oyun ve görüntülü görüşme için kablolu bağlantı kullanın.
• Wi-Fi'da 5 GHz ağını tercih edin.
• Sorun sağlayıcıdaysa ve adresinizde başka bir altyapı seçeneği varsa farklı bir sağlayıcıyı veya bağlantı türünü değerlendirin. Seçenekleri fiber, VDSL ve ADSL farkı yazımızda anlattık.

Bağlantınızın hangi sağlayıcı üzerinden çıktığını IP adresi sorgulama aracımızla görebilirsiniz. Başvuruda sağlayıcı adından emin olmak için işe yarar.