DNS Nedir? En Basit Anlatımla DNS Nasıl Çalışır

Bir arkadaşınızı ararken telefon numarasını ezbere bilmezsiniz. Rehberde adına dokunursunuz, telefon numarayı kendisi bulur. İnternette de durum aynıdır. Siteler aslında isimleriyle değil, IP adresi denen numaralarla bulunur. Siz "ipdns.com.tr" yazarsınız; o ismin hangi numaraya ait olduğunu arka planda DNS söyler. (DNS, IP ve benzeri terimlerin kısa açıklamalarını yeni başlayanlar için internet terimleri sözlüğümüzde bulabilirsiniz.)

DNS'e neden ihtiyaç var?

Bilgisayarlar birbirini sayılarla bulur. Örneğin bir sitenin sunucusunun adresi 192.0.2.10 gibi bir sayı dizisidir. Yeni nesil IPv6 adresleri ise çok daha uzundur. Bu sayıları her site için ezberlemek imkânsız olurdu.

DNS'in üç önemli faydası vardır:

• Hatırlaması kolay isimler: Sayı yerine anlamlı bir alan adı (domain) yazarsınız.
• Adres değişse de isim aynı kalır: Bir site başka bir sunucuya taşındığında, sahibi sadece DNS kaydını günceller. Siz aynı adı yazmaya devam edersiniz.
• Bir isim, birden çok sunucu: Büyük siteler dünyanın farklı yerlerinde sunucu kullanır. DNS, sizi bu sunuculardan birine yönlendirebilir.

Bir site adını yazdığınızda arka planda neler olur?

Tarayıcıya ornek.com yazıp Enter'a bastığınızı düşünelim. Kabaca şu adımlar gerçekleşir:

1. Cihaz önce kendi hafızasına bakar. Bu siteye kısa süre önce girdiyseniz cevap, cihazın DNS önbelleğinde (daha önce öğrenilen adreslerin geçici olarak saklandığı yer) durur ve hiçbir yere sorulmaz.
2. Cevap yoksa DNS sunucusuna sorulur. Cihazınız, kullandığı DNS sunucusuna "ornek.com'un adresi ne?" diye sorar. Bu sunucuya çözümleyici (resolver) denir. Varsayılan olarak internet sağlayıcınızın çözümleyicisi kullanılır.
3. Çözümleyici de bilmiyorsa sırayla sorar. Önce kök sunuculara gider. Kök sunucu, ".com" uzantısından sorumlu sunucuları gösterir. ".com" sunucusu da ornek.com'un yetkili ad sunucusunu söyler.
4. Yetkili ad sunucusu kesin cevabı verir. Bu sunucu, alan adının sahibinin girdiği kayıtları tutar ve IP adresini söyler.
5. Cevap geri döner ve saklanır. Çözümleyici cevabı cihazınıza iletir ve bir süre kendi önbelleğinde tutar. Tarayıcınız artık IP adresini bildiği için siteye bağlanır.

Üçüncü ve dördüncü adımlar yalnızca cevap hiçbir önbellekte yoksa yaşanır. Popüler sitelerin adresleri çözümleyicilerde zaten hazır bekler. Bu yüzden DNS sorgularının çoğu çok kısa sürer.

DNS'teki roller bir bakışta

DNS kaydı ne demek?

Bir alan adının DNS'teki bilgileri kayıt denen kısa satırlarla tutulur. En bilineni, sitenin IPv4 adresini gösteren A kaydıdır. E-postaların hangi sunucuya gideceğini MX kaydı, alan adını hangi firmanın yönettiğini NS kaydı söyler. Her kaydın bir de TTL değeri vardır. TTL, cevabın önbelleklerde ne kadar süre saklanabileceğini belirler.

Tüm kayıt türlerinin ne anlama geldiğini örnek değerlerle DNS sorgulama aracımızın sayfasında anlattık. O araçla herhangi bir alan adının kayıtlarını da görebilirsiniz.

Hangi DNS sunucusunu kullanıyorsunuz?

Modeminiz internete bağlandığında, internet sağlayıcınız ona hangi DNS sunucusunu kullanacağını otomatik olarak bildirir. Modem de bu bilgiyi evdeki cihazlara dağıtır. Yani siz hiçbir ayar yapmadıysanız büyük olasılıkla internet sağlayıcınızın DNS sunucusunu kullanıyorsunuz.

Bu bir zorunluluk değildir. Herkese açık DNS hizmetlerinden birini seçip bilgisayarınıza, telefonunuza veya modeminize girebilirsiniz:

• Kullanabileceğiniz resmi adresler: güncel DNS adresleri
• Ayarın adım adım nasıl yapılacağı: DNS ayarları nasıl değiştirilir
• Değiştirmeden önce bilmeniz gerekenler: DNS değiştirmek güvenli mi?
• Hangisinin sizin için daha hızlı olduğunu ölçmek: en hızlı DNS hangisi?

DNS neyi etkiler, neyi etkilemez?

DNS hakkında en çok karıştırılan konu, internet hızıyla ilişkisidir. Aşağıdaki tablo, hangi beklentinin gerçekçi olduğunu gösteriyor:

DNS sorunu olduğunu nasıl anlarsınız?

DNS çalışmadığında internet bağlantınız aslında vardır, ama isimler numaraya çevrilemez. Tipik belirtiler şunlardır:

• Tarayıcıda "Bu siteye ulaşılamıyor" ve "sunucusunun IP adresi bulunamadı" gibi bir mesaj görürsünüz. Chrome'da mesajın altında DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN gibi bir kod yazabilir.
• Wi-Fi simgesi bağlı görünür, ama hiçbir site açılmaz.
• Bazı siteler açılır, bazıları açılmaz; aynı site başka bir cihazda veya mobil veride sorunsuz açılır.

Basit bir kontrol yapabilirsiniz: Windows'ta Komut İstemi'ni açıp ping 1.1.1.1 yazın. Cevap geliyor ama ping ornek.com "ana bilgisayar bulunamadı" hatası veriyorsa, bağlantınız çalışıyor ama isim çözülemiyor demektir. Bu durumda sırasıyla şunları deneyin:

1. Modeminizi kapatıp birkaç saniye sonra yeniden açın.
2. Cihazınızın DNS önbelleğini temizleyin.
3. Sorun sürüyorsa tanınmış başka bir DNS sunucusuna geçin.

Sorunun sizde mi yoksa sitenin kendisinde mi olduğunu anlamak için site çalışıyor mu aracını kullanabilirsiniz.

Alan adı sahipleri için: kayıtlar, yayılım ve güvenlik

Kendi alan adınız varsa DNS'in bir de "yönetim" tarafıyla karşılaşırsınız. Sitenizi taşıdığınızda veya e-posta hizmetinizi değiştirdiğinizde kayıtları güncellersiniz. Yeni bilgi hemen her yerde görünmez; eski cevaplar TTL süresi dolana kadar önbelleklerde kalır. Değişikliğin hangi DNS sunucularına ulaştığını DNS yayılım kontrolü aracıyla izleyebilirsiniz.

DNS'in bir de sahte cevaplara karşı korunma tarafı vardır. DNSSEC denen yöntem, alan adının kayıtlarını dijital olarak imzalar ve cevabın yolda değiştirilmediğini doğrulamayı sağlar. Bir alan adında bu korumanın açık olup olmadığını DNSSEC kontrolü aracıyla görebilirsiniz. Tersi yönde, yani bir IP adresinin hangi isme bağlı olduğunu merak ediyorsanız ters DNS sorgulama aracı işinizi görür.